Toplumla Kurulan Sahici Bağ – Alisa Çiçek Akyol – Röportaj
Alisa Çiçek Akyol, yıllardır sürdürdüğü gönüllü faaliyetleri, engelli birey ve aileleriyle birlikte yürüttüğü sosyal proje, doğa ve insan odaklı çalışmalarıyla sivil toplum alanında fark yaratan isimlerden biri… Onun yaklaşımında gönüllülük, hiçbir zaman görev değil; insan olmanın bir gerekliliği…
Bu söyleşide Akyol ile gönüllülüğü, sosyal sorumluluktaki sınırları ve toplumla kurulan sahici bağın aslında nasıl inşa edildiğini ve Alisa Çiçek Akyol’un sosyal yönü ile STK çalışmaları üstüne konuştuk.
Sayın Akyol bizimle söyleşi yaptığınız için çok teşekkür ederim. Öncelikle sizi merak eden okurlarımız için kendinizden kısaca bahseder misiniz?
Alisa Çiçek AKYOL: Hoş buldum. Ben de teşekkür ederim sosyal sorumluluk ve gönüllülük konularına verdiğiniz önem için. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Denetim ve Risk Yönetimi bölümünde yüksek lisansa başlarken felsefeye olan merakımla eş zamanlı İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümünü okudum. Evvelinde 2008-2019 yılları arasında İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 2019’dan itibaren de Platform Dergisi için belediye başkanları, büyükelçiler, rektör ve dekanlarla röportaj bölümünü yönetirken eş zamanlı canlı radyo programları yapıp sundum. “Engel Olan Engelim Değil ki” radyo programım çok ilgi gördü. Bu programa STK başkanlarını, engellileri ve yakınlarını konuk olarak aldım. Dolayısıyla ilk ağızdan sorunları ve çözüm önerilerini konuştuk. Şu an bir kurumda risk analiz uzmanı olarak görev yapıyorum. İki yıl okçulukla ilgilendim. Üniversite yıllarında başladığım fotoğrafçılığa gezi ve kamplarla devam ediyorum. Doğa yürüyüşü alanlarına meraklıyım. Seyahat etmeyi, farklı yerler ve insanlar görmeyi çok seviyorum. Seyahat sırasındaki gözlem ve çektiğim fotoğrafları çeşitli haber sitelerine gezi yazısı olarak ekliyorum.
Siz işitme engelli yerine duyma engelli sözünü kullanıyorsunuz? Neden?
Alisa Çiçek AKYOL: Evet. Yıllarca bu alanda gönüllü çalışmalar yapınca insanların duygularına da şahit oluyorsunuz. Bir çalıştaya beş işitme engelli arkadaş ile katıldım. İsimlerinin yanına işitme engelli diye not aldım. Arkadaşlardan biri parantez içinde “ Lütfen duyma engelli” yazın diye düzeltti. Bu konuda çok hassas olduklarını gördüm. İşte o günden beridir duyma engelli olarak kullanıyorum.
Peki sayın Akyol, işaret dili nedir?
Alisa Çiçek AKYOL: İşaret dili, duyma engellilerin birbiriyle iletişim sağlarken el, kol, beden hareket ve yüz mimiklerini kullanarak oluşturdukları doğal ve görsel bir dildir. Zengin kelime hazinesine sahip olup kendilerine ait kelime dağarcığı ve dilbilgisel yapısı vardır.
Türkiye’de kullanılan işaret dilinin adı nedir?
Alisa Çiçek AKYOL: Türk İşaret Dilidir (TİD). TİD kökeni Osmanlı saraylarında Fatih Sultan Mehmet’ten beri sağırların bulunduğu ve ayrıca bazı duyan insanların da kendi aralarında işaret dilini şifreli olarak konuştuğu bilinmektedir. Eğitim alanında sağır okulları II. Abdülhamit zamanına rastlar.
İşaret dili evrensel midir?
Alisa Çiçek AKYOL: Her ülkenin ve kültürün kendi işaret dili vardır. Mesela:
Türkiye: TİD
ABD: ASL
İngiltere: BSL
Ayrıca Uluslararası işaret dili vardır.
İşaret dili konuşma dilinin birebir çevirisi midir?
Alisa Çiçek AKYOL: Hayır değildir. İşaret dili, kendine özgü söz dizimine sahip olup kelime sırası farklıdır. Ayrıca görsel ve kavramsal bir yapıdır. Birebir çevirisi çok zordur. Bunu mimik, yüz ve vücut hareketleri ile ağız telaffuz hareketleri destekler.
İşaret dilinde gramer var mıdır?
Alisa Çiçek AKYOL: Evet vardır. Zaman, soru, olumsuzluk, vurgu gibi dil bilgisi kuralları bulunur.
Mimikler ve yüz ifadeleri neden önemlidir?
Alisa Çiçek AKYOL: Birebir çevirisi çok zor olduğundan dolayı mimik ve yüz hareketleri çok önemlidir. Çünkü mimikler; soru, olumlama, olumsuzlama, duygu, vurgu, zaman ve anlam farkı yaratır. Mimik olmadan anlam eksik kalır.
İşaret dilinde zaman (geçmiş–şimdi–gelecek) nasıl ifade edilir?
Alisa Çiçek AKYOL: Zaman genellikle; cümlenin başında belirtilerek “Dün”, “yarın”, “şimdi” nin işaretleriyle anlatılır.
Alfabe (parmak alfabesi) ne zaman kullanılır?
Alisa Çiçek AKYOL: Özel isimlerde, isim, şehir, marka gibi yeni veya bilinmeyen kelimelerde harf vurgusu gerektiğinde kullanılır.
Sağır bireylerle iletişim kurarken nelere dikkat edilmelidir?
Alisa Çiçek AKYOL: Göz teması kurulmalı, bağırmadan, dudakları aşırı oynatmadan, konuşurken yüzünü gizlemeden, sabırlı ve saygılı bir şekilde iletişim kurmaya dikkat edilmelidir.
İşaret dili bilmeyen biri nasıl iletişim kurabilir?
Alisa Çiçek AKYOL: Yazı yazarak, telefon notları kullanarak, basit jest ve mimiklerle iletişim kurulabildiği gibi çeviri uygulamaları da kolaylık sağlar.
İşaret dili tercümanı ne yapar?
Alisa Çiçek AKYOL: İşaret dili ile konuşma dili arasında anlam aktarımı yapar. Ayrıca eğitim, sağlık, mahkeme, medya alanlarında görev alırlar. Biz tercüman ihtiyacı duyduğumuzda, belediye, federasyon ve derneklerimiz aracılığıyla düzenlediğimiz etkinliklerimizde tercüman Mehtap AYKANAT gönüllü destek alıyoruz.
Günlük hayatta en sık kullanılan işaretler hangileridir?
Alisa Çiçek AKYOL: Merhaba, nasılsın, teşekkür ederim, evet, hayır, lütfen, anlamadım gibi kelimelerdir.
İşaret dili öğrenmek zor mudur?
Alisa Çiçek AKYOL: Asla zor değildir. Düzenli pratikle çok kolay ve çabuk öğrenilebilir. En zor kısmı mimik ve akıcılıktır.
İşaret dili kaç ayda öğrenilir?
Alisa Çiçek AKYOL: Temel iletişim bilgisi için 2–3 ay yeterlidir. Orta seviye için 6 ay, akıcı kullanım için bir 1 yıl ve üzeri emek verilmesi iyi ve verimli olur.
Kimler işaret dili öğrenmelidir?
Alisa Çiçek AKYOL: Eğitimciler, sağlık çalışanları, kamu personeli, ebeveynler, gönüllüler ve her ortamda iletişim kurmak isteyen tüm bireyler.
İşaret dili kursları kimler için uygundur?
Alisa Çiçek AKYOL: Herkes için uygundur. Ayrıca yaş sınırı da yoktur. Bu kurslar çok eğlencelidir. Herkesin gitmesini öneririm. Düşünün çok kalabalık bir ortamda bulunuyorsunuz ve arkadaşınız sizden uzakta. Çok rahat işaretle anlaşabilirsiniz. Duyma llilerin dünyasını genişletmek, sohbet edebileceği insan sayısının artışını düşünmek bile güzel bence.
İşaret dili bilmek neden önemlidir?
Alisa Çiçek AKYOL: Erişilebilirlik sağlar, toplumsal eşitliği artırarak empati ve farkındalık kazandırır. Sonuçta bir lisan bir insan değil mi?
İşaret dili engelli olmakla mı ilgilidir?
Alisa Çiçek AKYOL: Elbette hayır. Bu bir iletişim dili ve kültürdür, engel değil.
Sağır ve dilsiz kavramları arasındaki fark nedir?
Alisa Çiçek AKYOL: Sağır; işitme kaybı olan bireydir. Dilsiz ise konuşma yetisi olmayan bireydir. Çoğu sağır birey dilsiz değildir.
Toplumda işaret dili farkındalığı nasıl artırılabilir?
Alisa Çiçek AKYOL: Eğitim programları, medyada görünürlük, kamu alanlarında tercüman bulundurularak, okullarda seçmeli ders şeklinde ve ayrıca etkinliklerle farkındalık artırılabilir.
Bebek işaret dili nedir?
Alisa Çiçek AKYOL: Bebeklerin konuşmadan önce basit işaretlerle kendini ifade etmesidir.
Çocukların işaret dili öğrenmesinin faydaları nelerdir?
Alisa Çiçek AKYOL: Dil gelişimini destekler, öfke ve ağlamayı azaltırken iletişimi güçlendirir. Pek çok faydası var.
Afet ve acil durumlarda işaret dili nasıl kullanılır?
Alisa Çiçek AKYOL: Hayati bilgilerin erişimini sağlar, panik anında iletişimi kolaylaştırırken televizyon ve anonslarda kritik rol oynar.
Televizyonlarda neden işaret dili çevirisi yapılır?
Alisa Çiçek AKYOL: Duyma engelli bireyler her zaman alt yazı takip edemez. Çünkü gramer alt yapısı sebebiyle anlamakta güçlük çekerler. Bilgiye eşit erişim, acil durum ve kamu yayıncılığı gereği işaret dili çevirisi yapılır, yapılmalıdır da.
İşaret dili için mobil uygulamalar var mı?
Alisa Çiçek AKYOL: Evet, işaret dili için mobil uygulamalar bulunmaktadır. Örneğin TİD Sözlük uygulamaları, eğitim ve pratik uygulamaları gibi.
Yapay zekâ işaret dilini anlayabilir mi?
Alisa Çiçek AKYOL: Henüz gelişme aşamasında. Kamera ve yapay zekâ ile hareket tanıma, otomatik çeviri çalışmaları devam etmektedir.
Etkinlik organize ederken nelere dikkat ediyorsunuz?
Alisa Çiçek AKYOL: Genelde konuyla ilgili çalışmalar yapan kişilerden destek alıyoruz. Her daim gönüllülük esasıyla yanımızda olan işaret dili tercümanı Mehtap AYKANAT ile ortak etkinlik düzenleyerek konuya dikkat çekmeye çalışıyoruz. Aykanat’ın camiadaki tecrübelerinden faydalanıyoruz.
Her ortamda duyma engellilerle ilgili talepleri gündeme taşıyan KAMU-DER Engelli Komisyon Başkanı Hasan Hüseyin AYAZ her daim yanımdadır. Ayrıca 7 işaret dili bilen sempatik tavırlarıyla camiada çok sevilen Mete DENLİ, organizasyon süresince desteklerini esirgemeyen Akif Burak Murat ŞAHİNBAY ve işitme engelli derneklerinin üyeleriyle sürekli iletişim halindeyiz.
Çok yönlü bir insan olduğunuzu biliyoruz. 13 – 21 Aralık 2025 tarihleri arasında 42. Uluslararası TÜYAP kitap fuarında imza gününüz vardı. Bize biraz bundan bahseder misiniz?
Elbette. Çok güzel bir deneyimdi. İnanılmaz bir keyifmiş kitap imzalamak. Çoğunluğu kadın yazarlardan oluşan iki kitabımız çıktı. Talep o kadar yoğundu ki fuarda ikinci hafta ikinci baskı yaptık. Henüz tek yazarlı bir kitabım yok. İs isimli kolektif kitapta “Yıl 2002” ve Terk isimli kolektif kitapta “Kuyu” isimli öyküm var.
Son olarak gönüllülük yapmak isteyenlere ne söylersiniz?
Alisa Çiçek AKYOL: Bir şeyleri değiştirmek için büyük güce değil, büyük vicdana ihtiyaç var. Toplumsal sorumluluk bir tercih değil, ortak bir insanlık görevidir. Çünkü gerçek dönüşüm, birilerinin elini uzatmasıyla değil; herkesin sorumluluk almasıyla mümkün oluyor. Gönüllülük, merhametten önce adaletle, duygudan önce bilinçle şekilleniyor. Ve belki de en önemlisi: Toplumu değiştirenler, en çok kendini değiştirmeye cesaret edenlerdir.
Sayın Akyol bize röportaj verdiğiniz için çok teşekkür ederim.
Alisa Çiçek AKYOL: Ben de teşekkür ederim. Sosyal sorumluluk konusunda hassasiyet göstererek zaman ayırdığınız için.
Alisa Çiçek Akyol’un sözleri, bize birliğin ve duyarlılığın nasıl kıymetli olduğunu gösteriyor. Kendisine ve ekibine çok teşekkür ederiz.
